Navlun teklifi hiçbir zaman sadece ana navlundan ibaret değildir. Üzerine terminal elleçleme (THC), yakıt (BAF/LSS), kur farkı (CAF), sezon (PSS), güvenlik (ISPS) ve belge ücretleri eklenir. Hatta ve döneme göre bu kalemler toplam maliyetin dörtte birini aşabilir — bu yüzden yalnızca ana navlunu karşılaştırmak yanıltıcı sonuç verir.
Üç teklif aldınız. Biri diğerlerinden 200 dolar ucuz. Sevkiyat tamamlanıp kesin fatura geldiğinde, "ucuz" teklifin toplamı en yüksek çıkıyor.
Sebep neredeyse her zaman aynı: ek masraflar. Aşağıda navlun faturalarında en sık karşılaşılan kalemler, her birinin neyin karşılığı olduğu ve — pazarlıkta asıl işe yarayan kısım — hangilerinin oynayabileceği var.
Ek Masraf Tablosu
| Kısaltma | Açılım | Neyin karşılığı | Pazarlık? |
|---|---|---|---|
| THC | Terminal Handling Charge | Terminalde konteyner elleçleme — çıkış ve varış limanında ayrı ayrı alınır | Tutar: hayır · kimin ödeyeceğini Incoterm belirler |
| BAF | Bunker Adjustment Factor | Gemi yakıtı fiyatındaki değişim | Hayır |
| LSS | Low Sulphur Surcharge | IMO 2020 kuralının (%0,50 kükürt sınırı) gerektirdiği düşük kükürtlü yakıtın ek maliyeti | Hayır |
| CAF | Currency Adjustment Factor | Teklif ile ödeme para birimleri arasındaki kur dalgalanması | Hayır |
| PSS | Peak Season Surcharge | Yoğun sezonda uygulanan geçici ek | Kısmen |
| GRI | General Rate Increase | Hat genelinde duyurulan genel fiyat artışı | Zamanlamayla |
| ISPS | Security Charge | ISPS Kodu kapsamındaki liman ve gemi güvenlik önlemleri | Hayır |
| Belge ücreti | Documentation Fee | Konşimento ve sevkiyat belgelerinin düzenlenmesi | Kısmen |
| War Risk | War Risk Surcharge | Riskli bölgelerden geçen rotalarda uygulanır | Rota ile |
| Congestion | Congestion Surcharge | Liman yoğunluğu dönemlerinde geçici ek | Hayır |
| D&D | Demurrage & Detention | Konteyneri serbest sürenin ötesinde tutmak — aşağıda | Günlük tarife değil, serbest süre |
THC hakkında bir not: tutarı terminal ve hat belirler — aşağı pazarlık edemezsiniz. Kontrol edebildiğiniz şey kimin ödeyeceğidir: çıkış ve varış THC'sini satıcı ile alıcı arasında Incoterm paylaştırır. Pratikte "THC pazarlığı" aslında Incoterm pazarlığıdır.
Demuraj & Detention: Teklifte Olmayan En Pahalı Kalem
Her konteynerin bir serbest süresi vardır — almak, boşaltmak ve iade etmek için tipik olarak 3–7 gün. Sonrasında günlük sayaç başlar ve tarife kademelidir: temsilî değerlerle ilk dilimde günlük 75–150 $, sonraki dilimde 150–300 $, yaklaşık onuncu günden sonra 300 $+. İki hafta takılan bir konteyner, kendi navlunundan pahalıya gelebilir.
İki kelime aynı şey değildir:
- Demuraj — konteyner serbest süre bittiği halde hâlâ terminalin içindedir (gümrük, evrak ya da ödeme beklerken).
- Detention — konteyner limandan sizinle çıkmıştır ama boş iadesi zamanında yapılmamıştır.
Rezervasyonda gerçekten pazarlığa açık olan şey serbest süredir — günlük tarife nadiren oynar. Gümrük süreciniz yavaşsa 7+ gün isteyin; sayaç hiç başlamadan demuraj & detention rehberimizi okuyun.
200 Dolar Ucuz Teklifin Kalem Kalem Hali
İlk paragraftaki hikâyeye dönelim. Ambarlı → Hamburg 40'HC için üç teklif — rakamlar temsilîdir, kalıp değildir:
| Kalem | Teklif A | Teklif B | Teklif C |
|---|---|---|---|
| Ana navlun | 1.150 $ | 1.580 $ *(all-in)* | 1.320 $ |
| THC (çıkış + varış) | 450 $ | dahil | dahil |
| Belge ücreti | 75 $ | dahil | 60 $ |
| ISPS + LSS | 105 $ | dahil | dahil |
| PSS (yüklemede uygulandı) | — | dahil | 200 $ |
| Serbest süre | 3 gün | 7 gün | 5 gün |
| Fatura toplamı | 1.780 $ | 1.580 $ | 1.580 $ |
| 2 gün demuraj @ 135 $ (yavaş gümrük) | 270 $ | — | — |
| Gerçek toplam | 2.050 $ | 1.580 $ | 1.580 $ |
A teklifinin vitrin fiyatı B'den 430 $ ucuzdu. Sonuçta 470 $ daha pahalı bitirdi — "ekstralar" ana fiyatına %55 ekledi, kısa serbest süre de yavaş geçen bir gümrük gününü demuraja çevirdi. B ile C aynı faturada buluştu; ama B'nin 7 günlük serbest süresi, aynı paraya daha güvenli alım demekti.
Bu yazının bütün iddiası tek tabloda bu: en ucuz ana navlun ile en ucuz sevkiyat farklı şeylerdir.
Karayolundaki Karşılıkları
Ek masraf denizyoluna özgü değildir. Bir karayolu teklifinde — örneğin Türkiye–Almanya hattında — ekstralar şöyle görünür:
| Kalem | Neyin karşılığı | Pazarlık? |
|---|---|---|
| Geçiş belgesi | Transit geçilen ülkelerin kotalı belgeleri | Hayır — kota sıkışınca piyasa belirler |
| ADR eki | Tehlikeli madde ekipmanı ve sürücü sertifikası | Hayır |
| Bekleme / detention | Aracın yükleme, boşaltma veya gümrükte serbest saati aşması | Tarife değil, serbest saat |
| Yakıt farkı | Teklif ile yükleme arasındaki motorin değişimi | Hayır |
| Feribot / Ro-Ro eki | Ro-Ro bağlantılı güzergâhlardaki gemi ayağı | Rota ile |
| Kış eki | Alp geçişlerinde zincir/kış lastiği dönemi | Sezonluk — zamanlamayla |
Mantık deniz tablosuyla birebir aynı: kapsamı yazılı sabitleyin, genel toplamları karşılaştırın.
Sabit mi, Değişken mi, Geçici mi?
Bu ayrım pratikte önemlidir; çünkü rezervasyondan sonra fiyatınızı hangi kalemin değiştirebileceğini gösterir.
- Sabit kalemler — THC, belge ücreti, ISPS. Teklif anında bellidir, sonradan değişmez.
- Değişken kalemler — BAF, LSS, CAF. Piyasa koşullarına bağlıdır; birçok taşıyıcı teklif tarihindeki değil, yükleme tarihindeki değeri uygular.
- Geçici kalemler — PSS, GRI, congestion. Belirli dönemlerde devreye girer, sonra kalkar. Takviminiz esnekse rezervasyonu birkaç hafta kaydırmak bu kalemlerden tamamen kurtarabilir.
Her teklifte sorulacak tek soru: "Bu fiyat all-in mi, üzerine eklenecek kalem var mı?" Cevap net değilse teklif de net değildir. Kapsamı yazılı isteyin.
Teklifleri Karşılaştırılabilir Hale Getirme: 5 Kontrol
Farklı taşıyıcılardan gelen teklifleri yan yana koymadan önce beş şeyi eşitleyin:
- Kapsam — limandan limana mı, kapıdan kapıya mı? İç taşıma ayağı toplamı ciddi değiştirir.
- Tüm kalemler — her teklifin genel toplamını karşılaştırın, asla yalnız ana navlunu değil.
- Para birimi — farklı kurlarla gelen teklifleri aynı kurdan tek para birimine çevirin.
- Serbest gün — 3 gün ile 7 gün arasındaki fark sizin demuraj riskinizdir.
- Geçerlilik — 5 gün geçerli teklif ile 30 gün geçerli teklif aynı ürün değildir.
Bu beş kontrol yapılmadan verilen "en ucuz" kararı bir karar değildir — eksik bilginin sonucudur.
Teklifler karşılaştırılabilir halde gelsin. LogiFindex'te yükünüzü bir kez yayınlarsınız; teklifler kalemleri ayrışmış, yapılandırılmış formatta toplanır — normalleştirme işini siz yapmazsınız. Tüm yaygın kalemlerin açıklamasını navlun ek ücretleri rehberimizde bulabilirsiniz.