"All risk" her riski karşılamaz. ICC (A), istisna edilmeyen her fiziksel hasarı öder; ICC (B) ve (C) yalnız sayılan riskleri öder. Üçü de - ICC (A) dahil - yetersiz ambalajı, gecikmeyi, malın kendi bozulmasını, olağan fireyi, savaşı ve grevi karşılamaz (son ikisi ayrı satın alınır).
Konteyner Cebelitarık açıklarında ambardan denize düşüyor. Yükünüz sigortalı - poliçede "all risk" yazıyor. Tazminat ödeniyor.
Aynı konteyner, aynı poliçe. Bu sefer limanda üç hafta bekliyor, içindeki tekstil ürünleri nemden küfleniyor. Tazminat ödenmiyor.
İkisi arasındaki fark, kargo sigortasının en yanlış anlaşılan tarafı. Hangi klozla çalıştığınızı bilmek, hasar günü öğrenmekten çok daha ucuz.
ICC klozları nedir, kim yazdı?
Institute Cargo Clauses, Londra sigorta piyasasının standart emtia nakliyat teminat metinleri. Dünyanın her yerinde aynı metin kullanılıyor - Türkiye'deki poliçeniz de büyük ihtimalle bunlara atıf yapıyor. Üç seviye var:
- ICC (A) - en geniş teminat, "all risks" mantığıyla çalışır
- ICC (B) - orta seviye, sayılan riskler
- ICC (C) - en dar teminat, sayılan riskler
Türk piyasasında bunları farklı isimlerle duyabilirsiniz: geniş teminat (A), dar teminat (C civarı), tam ziya (sadece tam kayıp). Poliçenizde hangi ismi görürseniz görün, arka planda hangi ICC klozuna atıf yapıldığını sorun. İsim değil, kloz numarası bağlayıcıdır.
Bir de tarih meselesi var: 1982 ve 2009 versiyonları piyasada birlikte dolaşıyor. 2009 revizyonu sigortalı lehine iyileştirmeler getirdi - örneğin ambalaj istisnası daraltıldı ve büyük ölçüde sizin yaptığınız ya da sigorta başlamadan önceki paketlemeyle sınırlandı. Poliçenizde hangi yılın geçtiğini kontrol edin.
ICC (C): sadece büyük kazalar
En dar teminat. Mantığı şu: yalnız taşıma aracının başına gelen ciddi bir olay sonucu oluşan hasarları karşılar.
Kapsadıkları: yangın veya patlama; geminin batması, karaya oturması, alabora olması; kara aracının devrilmesi veya raydan çıkması; çarpışma; sıkıntı limanında boşaltma; müşterek avarya fedakârlığı ve denize yük atma (jettison).
Dikkat edin: bu listede hırsızlık yok, ıslanma yok, denize düşme yok. Konteyneriniz gemiden düşerse ICC (C) ödemez. Gemi batarsa öder.
ICC (C) genellikle dökme yük, hurda, kömür gibi düşük değerli ve hasara dayanıklı emtiada tercih edilir.
ICC (B): orta yol
ICC (C)'nin üstüne ekler: deprem, volkanik patlama, yıldırım; yükün güverteden denize sürüklenmesi; deniz, göl veya nehir suyunun gemiye, konteynere ya da depolama alanına girmesi; yükleme-boşaltma sırasında bir kolinin tamamen denize düşmesi.
Kritik ekleme su girmesi. Konteynerinize deniz suyu girdiyse ICC (B) devreye girer, ICC (C) girmez. Ama hâlâ hırsızlık yok; kasti zarar (malicious damage) da ek klozla satın alınır.
ICC (A): "all risks" ama sınırsız değil
ICC (A) tersine çalışır: sayılan riskleri değil, istisna edilmeyen her fiziksel hasarı karşılar. Hırsızlık, çalıntı, teslim edilmeme, kasti zarar, elleçleme hasarı - hepsi kapsamda.
Bu yüzden yüksek değerli, çalınabilir veya kırılabilir yüklerde standart seçimdir: elektronik, tekstil, makine, gıda, kozmetik. Bu kategorilerde ICC (A) dışında bir şey seçiyorsanız gerekçeniz olmalı.
Üçünde de olmayan şeyler
Yazının en önemli bölümü bu. Aşağıdakiler ICC A dahil hiçbir klozda karşılanmaz:
- Yetersiz ambalaj - konteyner içi istifleme sizin işinizse o da dahil. Reddedilen kargo taleplerinin en büyük kalemi budur.
- Malın kendi yapısından kaynaklanan kayıp (inherent vice) - meyvenin çürümesi, kimyasalın bozulması, metalin normal oksitlenmesi.
- Olağan fire, aşınma, sızıntı.
- Gecikme - sebebi sigortalı bir risk olsa bile. Sezonu kaçırıp malı iskontoyla sattınız: sigorta bu farkı ödemez. Baştaki küflenme örneği de büyük ölçüde buraya girer.
- Savaş ve grev - Institute War Clauses ve Institute Strikes Clauses olarak ayrı satın alınır. Kızıldeniz, Karadeniz gibi hatlarda bu ayrım ciddi para demek; bkz. savaş riski ek primi.
- Taşıyanın acz hali - nakliyeci iflas ettiği için yük limanda kaldıysa standart teminat karşılamaz.
Hangi yükte hangisi? Karar tablosu
| Yük tipi | Önerilen | Gerekçe |
|---|---|---|
| Elektronik, telefon, bilgisayar | ICC (A) | Hırsızlık riski ve birim değer yüksek |
| Tekstil, hazır giyim | ICC (A) | Hırsızlık + ıslanma + leke |
| Makine, yedek parça | ICC (A) | Elleçleme hasarı, oksitlenme |
| Gıda, soğuk zincir | ICC (A) + reefer arıza klozu | Standart klozlar soğutma arızasını kapsamaz |
| Mobilya, beyaz eşya | ICC (A) | Çizik ve darbe sayılan risklerde yok |
| Kimyasal (ambalajlı) | ICC (A) veya (B) | Ambalaj kalitesine göre |
| Dökme hurda, kömür | ICC (C) | Hasara dayanıklı, birim değer düşük |
| İkinci el ekipman | ICC (B) veya (C) | Mevcut yıpranma zaten istisna |
Incoterms sizin yerinize karar veriyor olabilir
İki teslim şekli sigortayı zorunlu kılar ve seviyesini belirler: CIF için asgari ICC (C); CIP için Incoterms 2020 ile birlikte asgari ICC (A). Eski şablon sözleşmelerle çalışıyorsanız kontrol edin. Her iki durumda asgari bedel CIF değerinin %110'u - bkz. sigorta bedeli. FOB ve EXW satıyorsanız sigorta sizde değil; ama riskin ne zaman geçtiğini bilin.
Eksik sigortalamanın bedeli
Yükü gerçek değerinin altında sigortalarsanız tazminat oransal kesilir. 100.000 euroluk yükü 60.000 euro üzerinden sigortaladınız, 20.000 euroluk kısmi hasar oldu: tazminatınız 12.000 euro olur - çünkü sigortalama oranınız %60.
Poliçe almadan önce sorulacak 6 soru
- Hangi ICC klozu ve hangi yıl versiyonu? İsim değil, numara.
- Savaş ve grev teminatı dahil mi, ayrı mı?
- Muafiyet (deductible) ne kadar?
- Teminat ne zaman başlar, ne zaman biter? Standart klozlar depodan depoya çalışır ama son limanda boşaltmadan itibaren 60 günle sınırlıdır - hangisi önce gelirse.
- Aktarma ve ara depolama kapsamda mı?
- Sigortalanan bedel neyi içeriyor? Mal + navlun + prim + %10 kâr.
Sonuç
Kargo sigortası seçimi prim karşılaştırmasıyla yapılmaz. Yükünüzün başına gelebilecek en olası üç şeyi düşünün, sonra o üçünün seçtiğiniz klozda kapsanıp kapsanmadığına bakın. Çoğu ihracatçı için doğru cevap ICC (A) - ama ICC (A) bile ambalajı, gecikmeyi ve malın kendi bozulmasını karşılamıyor; bu üçü operasyonla çözülür. Hasar gününde ise saat hemen işlemeye başlar: hasar durumunda ilk 48 saat yazısını okuyun.
Yükünüz için sigorta, navlun ve gümrük tekliflerini aynı anda toplamak isterseniz LogiFindex üzerinden tek ilan açmanız yeterli. Sigortacılar teminat seviyesini ve muafiyeti açıkça belirterek teklif verir - poliçeyi almadan önce neyin kapsandığını görürsünüz.
*Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Poliçe şartları sigorta şirketine ve özel klozlara göre değişir; nihai kapsamı poliçenizin tam metniyle birlikte sigortacınızla inceleyin.*